जेन्जी: सडकमा उठेको प्रश्न

भदौ २३। नेपालको राजनीतिक इतिहासमा अब यो मिति केवल पात्रोको एउटा दिन रहेन। यो त्यही पुस्ताको स्मरण हो, जसले परम्परागत राजनीतिक शैलीलाई चुनौती दिँदै सडकबाट परिवर्तनको आवाज उठायो। कुनै पार्टीको झन्डामुनि होइन, आफ्नै विवेक, आक्रोश र भविष्यप्रतिको चिन्तासहित युवाहरू सडकमा उत्रिए।

जेन्जी आन्दोलन केवल सामाजिक सञ्जालको प्रतिबन्ध वा तत्कालीन सरकारप्रतिको असन्तुष्टिको परिणाम थिएन। यसको पछाडि वर्षौँदेखि थुप्रिँदै आएको निराशा थियो। भ्रष्टाचारप्रतिको आक्रोश थियो। बेरोजगारीको पीडा थियो। अवसरमा पहुँचवालाको कब्जाप्रतिको असन्तुष्टि थियो। अनि सबैभन्दा ठूलो कुरा, आफ्नै देशमा आफ्नो भविष्य सुरक्षित छैन भन्ने युवाको डर थियो।

त्यो आन्दोलनले एउटा कुरा स्पष्ट पार्‍यो, युवा पुस्ता अब केवल चुनावको समयमा सम्झिने मतदाता बन्न चाहँदैन। ऊ राज्य सञ्चालनमा आफ्नो सहभागिता खोज्छ। नीति निर्माणमा आफ्नो आवाज खोज्छ। नेतृत्वमा आफ्नो प्रतिनिधित्व खोज्छ। उसलाई भाषणभन्दा परिणाम चाहिएको छ।
तर आन्दोलनपछि सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न सुरु हुन्छ। जेन्जीले खोजेको परिवर्तन कति संस्थागत भयो?

सडकमा सत्ता परिवर्तनको नारा लगाउन सजिलो हुन्छ। तर राज्यको संरचना परिवर्तन गर्न धैर्य, नीति, संस्था र निरन्तर नागरिक दबाब चाहिन्छ। एउटा सरकार हट्दैमा भ्रष्टाचार हट्दैन। नयाँ नेतृत्व आउँदैमा बेरोजगारी अन्त्य हुँदैन। संविधानमा समानताको शब्द लेखिँदैमा समाजमा समान अवसर स्थापित हुँदैन।
त्यसैले जेन्जी दिवस केवल विगत सम्झिने दिन होइन, आजको अवस्थालाई ऐना देखाउने दिन पनि हो।

आज पनि हजारौँ युवा रोजगारीको खोजीमा विदेशिन बाध्य छन्। विश्वविद्यालयका डिग्री बोकेका युवाको हातमा अवसर छैन। राजनीति अझै पनि धेरै ठाउँमा योग्यताभन्दा पहुँच र समूहगत स्वार्थको वरिपरि घुमिरहेको देखिन्छ। महिलाहरू, दलित, मधेसी, जनजाति तथा सीमान्तकृत समुदायको प्रतिनिधित्वको प्रश्न अझै पूर्ण रूपमा समाधान भएको छैन।

त्यसैले जेन्जी आन्दोलनको वास्तविक सफलता सडकमा कति मानिस उत्रिए भन्नेमा होइन, त्यो सडकले राज्यलाई कति बदल्न सक्यो भन्नेमा मापन हुनेछ।
अब जेन्जी पुस्ताले पनि आफूलाई प्रश्न गर्नुपर्ने समय आएको छ। परिवर्तनको माग गर्ने पुस्ता आफैँ परिवर्तनको जिम्मेवारी लिन तयार छ कि छैन? सामाजिक सञ्जालमा आलोचना गर्ने मात्र होइन, स्थानीय तहदेखि राष्ट्रिय राजनीतिसम्म वैकल्पिक नेतृत्व निर्माण गर्न तयार छ कि छैन? गलतलाई गलत भन्ने साहससँगै आफूले सही विकल्प दिने जिम्मेवारी लिन सक्छ कि सक्दैन ? आन्दोलनले ढोका खोलिदिएको छ। अब त्यो ढोकाबाट कस्तो राजनीति भित्र्याउने भन्ने जिम्मेवारी युवाकै काँधमा छ।

जेन्जी दिवसमा शहीद र आन्दोलनमा सहभागी युवाको योगदान सम्झनु आवश्यक छ। तर उनीहरूको सपना केवल श्रद्धाञ्जलीमा सीमित हुनु हुँदैन।
साँचो श्रद्धाञ्जली त्यतिबेला हुनेछ, जब युवाले देश छाडेर भविष्य खोज्नुपर्ने बाध्यता कम हुनेछ, जब राज्यमा पहुँचभन्दा योग्यता महत्वपूर्ण हुनेछ, जब नागरिकले अधिकारका लागि सडकमा पटकपटक उत्रिनुपर्ने अवस्था रहनेछैन।

किनकि जेन्जीको आन्दोलनले केवल एउटा पुस्तालाई सडकमा ल्याएको थिएन।
यसले पुरानो राजनीतिक पुस्तालाई एउटा प्रश्न छाडेको थियो:
“अब देश हाम्रो भविष्यअनुसार चल्छ कि फेरि पुरानै तरिकाले?”