के भ्यागुताको बिहे गराएपछि साँच्चै पानी पर्छ? वैज्ञानिक तथ्य के भन्छ?

जनकपुरधाम – लामो समयसम्म वर्षा नभएपछि धनगढीमा स्थानीयहरूले वर्षाको कामना गर्दै भाले र पोथी भ्यागुताको बिहे गराएका छन्। यस्तो परम्परा नेपालका विभिन्न ठाउँमा मात्र होइन, भारतका केही क्षेत्रमा पनि प्रचलित छ।

धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यताअनुसार भ्यागुताको आवाज वर्षाका देवता इन्द्रसम्म पुग्छ र त्यसपछि वर्षा हुन्छ भन्ने विश्वास रहिआएको छ। भ्यागुताहरू विशेषगरी वर्षायाममा बढी कराउने भएकाले पुराना पुस्ताले भ्यागुताको कराइ र वर्षाबीच सम्बन्ध रहेको ठानेका थिए। यही विश्वासका आधारमा भ्यागुताको विवाह गराएर पानी पर्ने कामना गर्ने चलन विकसित भएको मानिन्छ।

तर वैज्ञानिक दृष्टिकोणले हेर्दा भ्यागुताको बिहे गराउँदैमा पानी पर्दैन। मौसमीय अवस्था अनुकूल भएपछि वर्षा हुन्छ र त्यसपछि वातावरण चिसो तथा आर्द्र बनेसँगै भ्यागुताहरू सक्रिय भई कराउन थाल्छन्। अर्थात् भ्यागुताको गतिविधि वर्षाको संकेत हुन सक्छ, तर वर्षा गराउने कारण होइन।

यद्यपि, भ्यागुताको बिहे केवल अन्धविश्वासको विषय मात्र नभई सांस्कृतिक परम्परा, सामूहिक आस्था र प्रकृतिप्रतिको सम्मानको प्रतीकका रूपमा पनि हेरिन्छ। यसले वातावरण र जैविक विविधताको महत्त्वबारे जनचेतना फैलाउन समेत सहयोग पुर्‍याउने विश्वास गरिन्छ।

निष्कर्ष: भ्यागुताको बिहे गराएपछि पानी पर्छ भन्ने कुरा वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित छैन। तर यो परम्परा नेपाली समाजमा आस्था, संस्कृति र वर्षाको कामनासँग जोडिएको एक रोचक लोकचलनका रूपमा जीवित छ।